Wat is Mindfulness (Based Cognitive Therapy)?
Mindfulness (Based Cognitive Therapy) is een methode waarin mindfulness en cognitieve gedragstherapie met elkaar worden gecombineerd. MBCT helpt mensen om zich bewuster te worden van hun gedachten, gevoelens en lichamelijke ervaringen en hier op een andere manier mee om te gaan. Een belangrijk uitgangspunt is dat gedachten niet altijd feiten zijn en dat het mogelijk is om gedachten en gevoelens op te merken zonder er direct in mee te gaan.
MBCT richt zich daarmee niet alleen op wat iemand denkt, maar vooral ook op de manier waarop iemand zich tot zijn of haar gedachten en emoties verhoudt.
De combinatie van mindfulness en cognitieve gedragstherapie
Mindfulness vormt een belangrijk onderdeel van MBCT. Door middel van aandachtsoefeningen leert iemand om bewust aanwezig te zijn in het huidige moment. Daarbij wordt geoefend met het observeren van gedachten, gevoelens en lichamelijke sensaties zonder deze onmiddellijk te beoordelen of te veranderen.
De cognitieve gedragstherapeutische component richt zich op het herkennen van terugkerende denkpatronen en gedragspatronen. Mensen kunnen bijvoorbeeld geneigd zijn om situaties negatief te interpreteren, veel te piekeren of automatisch op bepaalde gedachten en gevoelens te reageren.
Door mindfulness en cognitieve technieken te combineren, ontstaat meer inzicht in deze automatische patronen. Hierdoor kan ruimte ontstaan om bewuster te reageren in plaats van automatisch vanuit een vast patroon te handelen.
Bewustwording van automatische patronen
Een belangrijk begrip binnen MBCT is bewustwording. Veel gedachten en reacties ontstaan automatisch. Wanneer iemand bijvoorbeeld stress ervaart, kan een bepaalde gedachte onmiddellijk leiden tot spanning, piekeren of vermijdingsgedrag.
Mindfulness helpt om het moment waarop zo'n patroon ontstaat eerder op te merken. In plaats van automatisch mee te gaan met de gedachte, kan iemand leren deze te observeren.
Een gedachte als “dit gaat zeker mis” kan bijvoorbeeld worden herkend als een gedachte, in plaats van als een vaststaand feit. Dit betekent niet dat negatieve gedachten moeten worden weggeduwd. Het gaat er juist om ze op te merken en er met meer afstand en bewustzijn naar te kijken.
Welke rol speelt mindfulness binnen MBCT?
Binnen MBCT wordt mindfulness geoefend aan de hand van verschillende oefeningen. Voorbeelden hiervan zijn:
- aandacht voor de ademhaling;
- de bodyscan;
- aandacht voor lichamelijke sensaties;
- mindful bewegen;
- het bewust waarnemen van gedachten;
- het herkennen van emoties;
- aandacht voor dagelijkse activiteiten;
- het oefenen met een niet-oordelende houding.
Door regelmatig te oefenen kan iemand steeds beter herkennen wat er op een bepaald moment speelt. Hierdoor ontstaat meer inzicht in de relatie tussen gedachten, gevoelens, lichamelijke reacties en gedrag.
MBCT en omgaan met stress
MBCT kan worden gebruikt om mensen te leren bewuster om te gaan met stressvolle situaties. Stress gaat vaak gepaard met automatische gedachten en lichamelijke reacties. Door deze eerder te herkennen, kan iemand leren om niet automatisch vanuit deze reactie te handelen.
Mindfulness betekent daarbij niet dat stress of negatieve emoties moeten verdwijnen. Het uitgangspunt is eerder dat iemand leert om deze ervaringen bewust waar te nemen en er op een meer accepterende en evenwichtige manier mee om te gaan.
MBCT en negatieve gedachten
Binnen MBCT wordt aandacht besteed aan de manier waarop gedachten invloed kunnen hebben op gevoelens en gedrag. Vooral terugkerende negatieve denkpatronen kunnen een rol spelen bij bijvoorbeeld piekeren, somberheid of stress.
Door gedachten bewust te observeren, kan iemand leren onderscheid te maken tussen een gebeurtenis en de interpretatie daarvan. Hierdoor kan er meer ruimte ontstaan tussen een gedachte en een automatische reactie.
MBCT leert dus niet simpelweg om positief te denken. Het gaat om het ontwikkelen van een andere relatie met gedachten: gedachten leren herkennen als mentale gebeurtenissen die kunnen komen en gaan.
Voor wie kan MBCT interessant zijn?
MBCT kan interessant zijn voor mensen die zich willen verdiepen in mindfulness, bewustwording en cognitieve gedragspatronen. De methode wordt onder andere toegepast binnen het psychologische en therapeutische werkveld en kan worden gebruikt bij het leren omgaan met stress, piekeren en terugkerende negatieve denkpatronen.
Voor professionals kan kennis van MBCT bovendien een waardevolle aanvulling zijn op bestaande kennis en vaardigheden op het gebied van begeleiding, coaching en persoonlijke ontwikkeling.
MBCT is echter geen vervanging voor professionele diagnostiek of behandeling wanneer sprake is van ernstige of complexe psychische problematiek. De toepassing van MBCT moet daarom altijd aansluiten bij de deskundigheid, opleiding en bevoegdheden van de professional.
Wat leer je met Mindfulness Based Cognitive Therapy?
Bij het leren werken met MBCT staat zowel theoretische kennis als praktische toepassing centraal. Belangrijke onderwerpen zijn onder andere:
- de basisprincipes van mindfulness;
- de uitgangspunten van cognitieve gedragstherapie;
- de relatie tussen gedachten, gevoelens en gedrag;
- automatische denk- en gedragspatronen;
- aandacht en bewustwording;
- acceptatie en een niet-oordelende houding;
- mindfulnessmeditatie;
- de bodyscan;
- omgaan met stress en spanning;
- het herkennen van terugkerende negatieve gedachten;
- het toepassen van mindfulness in het dagelijks leven;
- het begeleiden van mindfulness- en bewustwordingsoefeningen.
Door theorie te combineren met praktische oefeningen ontstaat een beter begrip van de manier waarop MBCT in de praktijk kan worden toegepast.
Mindfulness Based Cognitive Therapy in de praktijk
De kracht van MBCT ligt voor een belangrijk deel in het praktisch oefenen. Het gaat niet alleen om het begrijpen van mindfulness en cognitieve gedragstherapie, maar ook om het zelf ervaren van aandacht, bewustwording en het herkennen van automatische patronen.
Een professional die MBCT toepast, kan bijvoorbeeld oefeningen gebruiken om cliënten te helpen gedachten en gevoelens bewust waar te nemen. Vervolgens kan worden onderzocht welke automatische reacties ontstaan en hoe iemand daar anders mee kan leren omgaan.
Daarbij staat niet het veranderen of onderdrukken van iedere negatieve gedachte centraal, maar het ontwikkelen van meer bewustzijn en keuzevrijheid in de reactie daarop.
MBCT als onderdeel van persoonlijke en professionele ontwikkeling
Mindfulness Based Cognitive Therapy biedt een combinatie van praktische mindfulness-oefeningen en cognitief-gedragstherapeutische inzichten. Hierdoor kan MBCT interessant zijn voor mensen die zich professioneel willen verdiepen in mindfulness, bewustwording, stressbegeleiding en cognitieve patronen.
De methode sluit bovendien aan bij een bredere ontwikkeling waarin steeds meer aandacht is voor de wisselwerking tussen gedachten, emoties, gedrag en lichamelijke ervaringen.
MBCT leren in de praktijk
Wil je je verder verdiepen in Mindfulness Based Cognitive Therapy en leren hoe je mindfulness- en cognitief-gedragstherapeutische technieken in de praktijk kunt toepassen?
Bekijk dan de opleiding Mindfulness (Based Cognitive Therapy) van SORAG.